Koncentracja (HHI)

Trzy wskaźniki ekonomii rynku w jednym widoku: HHI, Gini i udziały czołowych podmiotów. Mówią, jak bardzo Twoje przychody albo koszty wiszą na jednym dostawcy lub kliencie.

Po co mierzyć koncentrację

Klasyczne ryzyko każdej firmy: jeden duży klient odpowiada za większość przychodów albo jeden dostawca za większość kosztów. Gdy ten klient odejdzie albo dostawca podniesie ceny, firma traci grunt pod nogami. Koncentracja pomaga to ryzyko zmierzyć liczbą, zanim się o nim dowiesz po fakcie.

Używamy trzech wskaźników, bo każdy patrzy z innej strony. HHI to suma kwadratów udziałów — czuły na pojedynczego dużego gracza. Gini pokazuje, jak nierównomiernie podzielona jest cała grupa. Udział TOP-N (pierwszych 3, 5, 10) najszybciej intuicyjnie mówi „o, jeden klient daje mi połowę pieniędzy".

Cztery wskaźniki na górze

Pierwsze cztery kafelki to liczby. Każda zabarwiona w zależności od poziomu — zielony spokojnie, czerwony reakcja.

HHI (Herfindahl)

Suma kwadratów udziałów × 10 000

Skala 0-10 000. Poniżej 1500 — rynek rozproszony, niskie ryzyko. 1500-3000 — średnie. 3000-6000 — wysokie. Powyżej 6000 — krytyczne, praktyczny monopol jednego podmiotu. To wskaźnik używany m.in. przez urzędy antymonopolowe do oceny rynków.

Gini

0 = pełna równość, 1 = pełna nierówność

Pole między krzywą Lorenza a linią pełnej równości, dzielone przez pole trójkąta. 0 oznaczałoby, że wszyscy klienci kupują równo (utopia). 1 oznaczałoby, że jeden klient kupuje wszystko (katastrofa). Naturalny zakres dla zdrowej firmy to 0.4-0.7.

Udział top 3

Trzej najwięksi razem

Ile procent przychodów albo kosztów generują trzej najwięksi gracze. Powyżej 70% — czerwona flaga, jesteś od nich uzależniony.

Największy udział

Lider grupy

Jaki procent ma największy klient albo dostawca. Powyżej 30% — ostrzeżenie. Powyżej 50% — utrata tego jednego podmiotu robi rok do roku dziurę nie do zalepienia.

Pareto — kumulowany udział

Pod czterema kafelkami jest blok poziomych pasków: Top 1, Top 3, Top 5 i Top 10. Każdy pokazuje, jaki łączny procent sumy dają kolejno największe podmioty.

To najszybszy sposób, żeby zobaczyć regułę Pareto na własnych danych: czy faktycznie garstka klientów albo dostawców odpowiada za większość obrotu. Pasek Top 5 pojawia się, gdy masz co najmniej 5 podmiotów, a Top 10 — gdy co najmniej 10. Przy mniejszej grupie zbędne paski po prostu się nie wyświetlają.

Paski są kolorowane progowo, żeby od razu rzucało się w oczy ryzyko: powyżej 70% — czerwony, powyżej 50% — bursztynowy, powyżej 30% — niebieski, poniżej — zielony. Im wcześniej pasek zrobi się czerwony, tym mocniej obrót skupia się na czołówce.

Krzywa Lorenza

Pod wskaźnikami widzisz wykres z dwiema liniami. Linia ukośna (diagonala) to pełna równość — gdyby każdy klient kupował dokładnie tyle samo. Linia wygięta poniżej to Twoja rzeczywistość — im bardziej odbiega od diagonali, tym bardziej nierówna jest struktura.

Pole między dwiema liniami to właśnie współczynnik Gini. Czerwone wypełnienie wewnątrz wykresu pomaga to dostrzec wizualnie — większe pole = większe ryzyko.

Praktyczna interpretacja: gdy krzywa wystrzeli mocno w dół na początku (pierwsze 10% klientów daje 70% przychodów), to ekstremalna koncentracja. Gdy krzywa jest blisko diagonali — jesteś zdrowo zdywersyfikowany.

Tabela rankingowa

Pod wykresem jest lista wszystkich podmiotów posortowana od największych. Kolumny:

  • Ranking — pozycja na liście (1 = największy).
  • Nazwa — klient, dostawca albo kategoria.
  • Wartość — kwota netto w wybranym roku.
  • Udział % — procent całej sumy. Plus mini-pasek wizualny w tle.
  • Kumulowany % — udział od początku listy do tego wiersza włącznie. Łatwo zobaczyć, ilu podmiotów daje pierwsze 50%, 80% albo 95% sumy.

Sygnały ryzyka

Jeśli koncentracja przekracza progi, na górze pojawia się banner ostrzegawczy z konkretnym komunikatem — co dokładnie jest nie tak i jaki to poziom problemu.

Dominant > 30%

Ostrzeżenie → krytyczne > 50%

Jeden podmiot ma ponad 30% udziału. Sygnał do dywersyfikacji — pozyskaj nowych klientów albo szukaj alternatywnych dostawców, żeby zmniejszyć tę zależność. Powyżej 50% sygnał eskaluje do poziomu krytycznego — strata tego jednego podmiotu robi w roku dziurę nie do zalepienia.

Top 3 > 70%

Ostrzeżenie → krytyczne > 85%

Trzej najwięksi razem dają ponad 70% wpływów albo wydatków. Najczęstszy przypadek: firma B2B z kilkoma stałymi kontraktami. Świadomość ryzyka + plan B na wypadek straty kluczowego partnera. Powyżej 85% sygnał eskaluje do poziomu krytycznego.

HHI > 3000

Ostrzeżenie → krytyczne > 6000

Wskaźnik antymonopolowy w strefie „mocno skoncentrowany rynek" — sygnał znacznej koncentracji. W skali firmy: jeden lub dwóch podmiotów daje większość. Powyżej 6000 sygnał eskaluje do poziomu krytycznego — skrajna koncentracja, praktyczny monopol jednego podmiotu. Reaguj — bez dywersyfikacji firma jest na łasce tego jednego klienta lub dostawcy.

Wymiary — koszt czy sprzedaż

Picker na górze decyduje, której strony bilansu dotyczy analiza:

  • Sprzedaż — koncentracja klientów albo kategorii sprzedażowych. Ryzyko utraty kluczowego klienta.
  • Koszty — koncentracja dostawców albo kategorii kosztowych. Ryzyko podwyżek u kluczowego dostawcy albo zaniku alternatyw na rynku.

Drugi picker (Wymiar) wybiera oś — klienci/dostawcy albo kategorie. Wybór jest kontekstowy — dla sprzedaży masz „Klienci" lub „Kategoria", dla kosztów „Dostawcy" lub „Kategoria".

Trzeci picker (Rok) pozwala porównać kondycję rok do roku — np. czy w 2026 jesteś bardziej zdywersyfikowany niż w 2024. Wybierasz osobno bieżący rok, poprzedni i sprzed dwóch lat.